„Buty Stalina” – symbol rewolucji węgierskiej 1956 roku

Wstecz

buty_stalina_small

U zbiegu ulic Karowej i Krakowskiego Przedmieścia można oglądać  instalację przypominającą o 60. rocznicy węgierskiej rewolucji 1956 roku. Dlaczego „buty Stalina”? W 1949 roku Rada Miasta Budapesztu ogłosiła konkurs na budowę pomnika Józefa Stalina z okazji jego siedemdziesiątych urodzin. „Dar od ludu węgierskiego” miał stanąć na skraju Parku Miejskiego na miejscu wyburzonego teatru i kościoła.
16 grudnia 1951, na dwa dni przed urodzinami Generalissimusa, dokonano oficjalnego odsłonięcia monumentu. Całkowita wysokość odlanej konstrukcji liczyła około 18 metrów. Loża przed pomnikiem, wybudowana wzdłuż ulicy, miała 19 metrów długości i otoczona była socrealistycznymi płaskorzeźbami.
23 października 1956 roku jednym z pierwszych postulatów protestujących było m.in. usunięcie pomnika Stalina. Żądano, aby zastąpił go monument poświęcony „bojownikom o wolność i męczennikom z lat 1848-1849”.
Początkowo próbowano obalić pomnik przy pomocy ciężarówek i traktorów, jednak użyte do tego celu stalowe liny okazały się zbyt słabe. W tym samym czasie coraz więcej ludzi z różnych części Budapesztu spieszyło w stronę parku.
Przed pomnikiem panowała świąteczna atmosfera, ludzie żartowali, a jeden z protestujących wspiął się na pomnik i napisał na nim „Rosjanie, jeżeli uciekacie, to zabierzcie mnie ze sobą”. W końcu na monument dostali się robotnicy, którzy palnikami acetylenowymi podcięli nogi posągu. Po niecałych pięciu latach od odsłonięcia, Stalin upadł na bruk, zostawiając na postumencie jedynie swoje obuwie.
Sześciotonowa figura z brązu została następnie przeciągnięta w stronę centrum miasta. Przez kilka kolejnych dni posąg był rozbijany na mniejsze kawałki przez budapeszteńczyków, co nie tylko było wyrazem ich złości i nienawiści wobec reżimu  komunistycznego, ale także okazją do zdobycia pamiątki po doniosłym wydarzeniu. Prawa ręka i lewe ucho dyktatora, jedne z niewielu oryginalnych zachowanych części pomnika, stanowią dziś fragment ekspozycji Węgierskiego Muzeum Narodowego.
Obalenie znienawidzonego pomnika Stalina stało się jednym z najważniejszych wydarzeń 1956 roku, początkiem rewolucji i jednocześnie jej charakterystycznym symbolem.